Ankara, Afrika Boynuzu’nda tansiyonu düşürmeyi hedefleyen yeni bir diplomatik sayfada yeniden sahnede. Türkiye, bölgesel gerilimlerin ticaret koridorları ve denize erişim tartışmalarıyla iç içe geçtiği bir dönemde, Somali ile Etiyopya arasında yürüyen diplomatik süreçler kapsamında arabuluculuk rolünü sürdürerek yeni müzakereler başlığında katılım mesajı veriyor. Sürecin omurgasını, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın 11 Aralık 2024’te Ankara’da Somali Cumhurbaşkanı Hassan Sheikh Mohamud ve Etiyopya Başbakanı Abiy Ahmed’i ağırladığı üçlü zirvede şekillenen çerçeve oluşturuyor. Görüşmede taraflar, egemenlik ve toprak bütünlüğüne saygı vurgusunu öne çıkarırken, Etiyopya’nın denize güvenli erişimi meselesinin Somali’nin egemenliği altında, karşılıklı faydaya dayalı ticari düzenlemelerle ele alınabileceği yaklaşımı kayıt altına alındı. Bu hattın, bölgedeki barış görüşmeleri ile uluslararası ilişkiler dengelerini birlikte etkileyen bir siyasi süreç olarak dikkatle izlenmesi bekleniyor.
Ankara merkezli yeni müzakereler süreci ve Ankara Bildirisi’nin çerçevesi
11 Aralık 2024’te Ankara’da düzenlenen liderler toplantısı, Türkiye’nin kolaylaştırıcılığında Somali ve Etiyopya arasında bir “çerçeve mutabakat” niteliği taşıyan Ankara Bildirisi zemininde ilerledi. Görüşme, resmi açıklamalara göre “samimi” bir atmosferde gerçekleşti ve taraflara açık, yapıcı bir diyalog alanı açtı. Bu buluşmada en kritik başlıklardan biri, iki ülkenin egemenlik, birlik ve toprak bütünlüğüne bağlılıklarını uluslararası hukuk ilkeleri, Birleşmiş Milletler Şartı ve Afrika Birliği’nin kurucu metni çerçevesinde yeniden teyit etmesi oldu.
Metin aynı zamanda, Etiyopya’nın Afrika Birliği operasyonlarındaki askeri kayıplarının Somali tarafından tanınmasına yer vererek güven artırıcı bir jesti kayda geçirdi. Böylece tartışmanın yalnızca liman, kira ya da ticaret anlaşmalarıyla sınırlı kalmadığı; güvenlik ve meşruiyet boyutları olan bir diplomasi hattına oturduğu görüldü. Sürecin bundan sonraki aşamasında, teknik düzeyde yürütülecek müzakereler ile siyasi iradenin aynı çizgide tutulması, Ankara’nın üstlendiği rolün kalıcılığı açısından belirleyici olacak.
Teknik görüşmeler takvimi ve dört aylık hedef
Ankara Bildirisi’ne göre taraflar, Türkiye’nin kolaylaştırıcılığında Şubat 2025 sonuna kadar iyi niyetle teknik müzakereleri başlatma ve dört ay içinde bir anlaşmayı sonuçlandırıp imzalama hedefi koydu. Bu takvim, sahadaki gerilimi düşürmeye dönük net bir yol haritası sunması bakımından önemliydi. Aynı metin, yorum ve uygulamada çıkabilecek anlaşmazlıkların diyalogla ve gerektiğinde Türkiye’nin desteğiyle barışçıl biçimde ele alınacağını belirterek, sürece bir “çözüm mekanizması” ekledi.
Bu tür takvimlendirilmiş süreçler, yalnızca dış politika ajandasını değil, liman kullanımı, gümrük geçişleri ve taşımacılık güvenliği gibi alanlarda özel sektörün risk algısını da etkiliyor. Nitekim bölgedeki ticari öngörülebilirlik, küresel tedarik zincirlerinin yeniden şekillendiği bir dönemde daha da kritik hale geldi. Ankara’nın yürüttüğü bu diplomatik süreçler hattının, söylem düzeyinden operasyonel çerçeveye evrilip evrilmeyeceği bu nedenle yakından izleniyor.
Bölgesel diplomatik süreçler içinde Etiyopya’nın denize erişimi ve Somali’nin egemenlik vurgusu
Ankara’daki mutabakat metninde en hassas denge, Etiyopya’nın “denize güvenli erişim” ihtiyacı ile Somali’nin egemenlik yetkilerinin birlikte ele alınması oldu. Taraflar, potansiyel faydaların varlığını kabul ederken, bunun Somali’nin egemen yargı yetkisi altında, ikili sözleşmeler, kiralamalar ve benzeri düzenlemeler üzerinden yürütülmesi yönünde ilkesel bir çerçeveye işaret etti. Bu yaklaşım, doğrudan siyasi egemenlik tartışmasına girmeden, ticari modellerle ilerleme arayışı olarak öne çıkıyor.
Diplomatik metnin dili, aynı zamanda iki ülkenin “ihtilafları bir kenara bırakma” ve ortak refaha odaklanma iradesini vurguluyor. Bu, barış masasında sık görülen bir formül olsa da Afrika Boynuzu gibi çok aktörlü güvenlik dinamiklerinin bulunduğu bir bölgede, uygulanabilirliği sürekli sınanıyor. Tam da bu nedenle, sürecin yalnızca bir fotoğraf karesinden ibaret kalmaması için teknik başlıkların somut sözleşmelere dönüşmesi gerekiyor; aksi halde barış görüşmeleri başlığının içi hızla boşalabiliyor.
Ticaret koridorları ve sözleşme modeli tartışması
Metnin “ikili sözleşmeler, kiralama ve benzeri düzenlemeler” vurgusu, denize erişimin bir “hak” tartışmasından çok bir “ticari düzenleme” olarak kurgulanmasına kapı aralıyor. Bu, özellikle lojistik ve liman işletmeciliği gibi alanlarda, maliyet ve güvenlik parametreleri üzerinden ilerleyen bir model anlamına geliyor. Türkiye’nin bu aşamada rolü, teknik görüşmelerin çerçevesini tutmak kadar, tarafların metin dilini somut ve uygulanabilir maddelere çevirebileceği bir arabuluculuk kapasitesi sunmak olarak özetlenebilir.
Ankara’nın ticari düzenlemelerle ilgili diplomatik ajandası, içeride de yakından takip ediliyor. Konunun ekonomi boyutunu izleyenler için, Türkiye’de ticari anlaşmaların gündemine dair Ankara’daki ticari anlaşmalar başlığı da, dış politika ile ekonomik araçların nasıl iç içe geçtiğine dair bir çerçeve sunuyor. Bu noktada soru şu: Teknik metinler, sahada güvenliği ve ticari akışları güçlendirecek kadar hızlı olgunlaşabilecek mi?
Türkiye’nin arabuluculuk diplomasisi ve uluslararası ilişkilerde yansımaları
Ankara Bildirisi’ne ilişkin değerlendirmeler, Türkiye’de Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı tarafından da kamuoyuyla paylaşıldı. İletişim Başkanı Fahrettin Altun, sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamada, bildiriyi Türkiye’nin “barış diplomasisi” örneklerinden biri olarak niteledi ve çok boyutlu arabuluculuk çabalarının küresel barışa katkı sunduğunu vurguladı. Bu mesajlar, Ankara’nın yalnızca kriz anlarında devreye giren bir temas noktası değil, aynı zamanda süreç yönetimi hedefleyen bir aktör olmak istediğine işaret ediyor.
Bu tür arabuluculuk süreçleri, daha geniş uluslararası ilişkiler ortamından bağımsız değil. Küresel ticaretin kuralları, yaptırım rejimleri ve enerji taşımacılığı gibi başlıklar, bölgesel anlaşmaların uygulanabilirliğini etkileyebiliyor. Örneğin dünya ticaretindeki gerilimlerin arttığı dönemlerde yapılan uyarılar, diplomatik masalardaki ekonomik beklentileri doğrudan şekillendiriyor; bu çerçevede Dünya Ticaret Örgütü uyarıları gibi gelişmeler, bölgesel süreçlerin arka planını anlamak için önemli bir gösterge kabul ediliyor.
Ankara’nın katılım mesajı ve süreç diplomasisinin sınavı
Türkiye açısından bu dosya, “tek seferlik” bir zirveden çok, takvimli ve ölçülebilir çıktılara bağlanmış bir siyasi süreç olarak ilerliyor. Tarafların, yorum ve uygulama anlaşmazlıklarını diyalogla çözme taahhüdü, Ankara’nın arabuluculuk rolünü bir güvence mekanizmasına dönüştürüyor. Ancak diplomaside nihai ölçüt, metinlerdeki iyi niyetin sahadaki uygulamayla buluşmasıdır; özellikle liman erişimi gibi stratejik konularda.
Önümüzdeki dönemde gözler, teknik müzakerelerin somut anlaşma maddelerine dönüşüp dönüşmeyeceğine ve bunun Afrika Boynuzu’ndaki daha geniş güvenlik mimarisine nasıl yansıyacağına çevrilecek. Ankara’nın “yeni müzakereler” hattındaki katılım iddiası, bu dosyada atılacak adımların hızına ve tarafların uzlaşmayı sürdürülebilir kılma kapasitesine göre ölçülecek.
