Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), aylık enerji raporu kapsamında küresel petrol talebi ve petrol arzı beklentilerini güncelledi. Ajansın yeni değerlendirmesi, talep artışının hız kestiği bir dönemde arz cephesindeki yükselişin daha güçlü seyredebileceğine işaret ediyor. Bu tablo, özellikle rafineri bakım sezonu yaklaşırken petrol piyasası dengesinin hangi araçlarla korunacağı sorusunu yeniden gündeme taşıdı. Rapor, ikinci çeyrekte talep büyümesinin belirgin biçimde zayıfladığına dikkat çekerken, hava koşulları ve gelişmekte olan ekonomilerdeki durağanlığın enerji tüketimi üzerindeki baskısını öne çıkarıyor. Ajans, olası ticaret tarifelerinin etkisine dair “kesin” bir sonuca varmanın ise erken olduğuna vurgu yapıyor. Piyasada bir yandan stok hareketleri ve Orta Doğu ile Avrasya kaynaklı ihracat dalgalanmaları izlenirken, diğer yandan üretim tarafında ek kesintilerin gündeme gelebileceği uyarısı yapılıyor. İEA’nın çizdiği çerçeve, küresel enerji trendleri içinde fosil yakıtlar başlığının, beklendiği kadar hızlı zayıflamadığını da gösteren bir okuma sunuyor.
IEA raporu 2025 ve 2026 küresel petrol talebi görünümünü yeniden şekillendirdi
IEA, 2026’ya yönelik küresel talep artışı öngörüsünü yukarı yönlü revize ederek daha önce 860 bin varil/gün olarak açıkladığı büyümeyi 930 bin varil/gün seviyesine taşıdı. Aynı raporda, 2025’te küresel talebin 850 bin varil/gün artacağı tahminine yer verildi. Ajansın temel mesajı, tüketimde artışın sürdüğü ancak ivmenin dönemsel olarak kırılgan hale geldiği yönünde.
Buna paralel olarak IEA, 2025 ve 2026 için talep büyüme tahminlerinde aşağı yönlü düzeltmeler de yaptı. 2025’te günlük artış beklentisi 724 bin varil/gün seviyesinden 704 bin varil/gün düzeyine çekildi ve bunun 2009’dan bu yana (2020 hariç) en zayıf artış olabileceği vurgulandı. Ajans, büyümedeki yavaşlamayı somut bir kırılmaya bağladı: ikinci çeyrekte artışın 550 bin varil/gün ile, ilk çeyrekteki 1,1 milyon varil/gün seviyesinin belirgin şekilde gerisinde kalması.
IEA’ya göre zayıflamanın arkasında gelişmekte olan ülkelerdeki durgun talep, hava koşulları ve ticaret tarifeleri olasılığı bulunuyor. Ajans, tarifelerin etkisini ölçmek için “henüz erken” değerlendirmesiyle, enerji ekonomisi üzerinde yeni bir belirsizlik alanına işaret ediyor. Bu görünüm, para politikasının ve finansman koşullarının enerji maliyetleriyle kesiştiği noktada yakından izleniyor; Türkiye’de piyasaların odağındaki TCMB politika faizi tartışmaları da enerji ithalatı faturasının seyrine dolaylı etkileri nedeniyle yatırımcıların radarında kalıyor.
Küresel petrol arzı artışı ve beklenen fazlanın petrol piyasası dengelerine etkisi
Raporda arz tarafı, talep kadar dikkat çekici bir güncellemeyle öne çıktı. IEA, küresel petrol arzındaki artış beklentisini 2,4 milyon varil/gün düzeyinden 2,5 milyon varil/gün seviyesine yükseltti. Bu revizyonların sonucu olarak ajans, 2026’da toplam arzın talebi günlük yaklaşık 3,69 milyon varil aşacağını öngörüyor; önceki raporda bu fark 3,84 milyon varil olarak hesaplanmıştı.
Ajans, Aralık ayında küresel arzın bir önceki aya göre 350 bin varil/gün gerilediğini de not etti. Bu ek düşüşün, 2025 başından itibaren biriken arz fazlasını kademeli biçimde azalttığı ifade edildi. Ancak IEA, yaklaşan mevsimsel rafineri bakım döneminin ham petrol talebini zayıflatabileceğini belirterek, denge için ilave üretim kesintilerinin gündeme gelebileceği uyarısını yaptı.
Bu çerçevede rapor, “yüksek seyreden denge tablolarının” piyasa aktörlerine güven verdiğini ve fiyatlar üzerindeki baskıyı sınırladığını kaydediyor. Enerji şirketlerinin risk birimleri için kritik soru şu: Talep artışı yavaşlarken, arzın yüksek kalması fiyat oynaklığını hangi noktada yeniden artırır? Yanıt, stoklar ve rafineri marjları kadar, üreticilerin koordinasyon kapasitesine de bağlı görünüyor.
Bu bölümün altını çizen bir diğer veri de, Mayıs ayında küresel petrol stoklarında görülen 73,9 milyon varillik güçlü artış. Stoklardaki bu sıçrama, kısa vadede fiyatların yönünü belirleyen “tampon” mekanizmanın yeniden büyüdüğüne işaret ederek, enerji sektörü için fiyat beklentilerinin neden hızlı değişebildiğini açıklıyor.
IEA enerji raporunda Suudi Arabistan, İran ve Rusya verileriyle küresel enerji trendleri
IEA’nın raporunda arz artışının kaynakları da ayrıntılandırıldı. Haziran ayında küresel üretim bir önceki aya göre 950 bin varil/gün yükselirken, artışa en büyük katkıyı Suudi Arabistan sağladı. Ajans, 2025 için arz artışı beklentisini 1,8 milyon varil/gün seviyesinden 2,1 milyon varil/gün düzeyine; 2026 içinse 1,1 milyon varil/gün seviyesinden 1,3 milyon varil/gün seviyesine çıkardı. Bu projeksiyona göre toplam arzın 2025’te 105,1 milyon varil/gün, 2026’da 106,4 milyon varil/gün olması bekleniyor.
OPEC+ dışı üreticiler tarafında 2025 için artış öngörüsü 1,4 milyon varil/gün düzeyinde sabit tutulurken, 2026 için tahmin 840 bin varil/gün seviyesinden 940 bin varil/gün düzeyine yükseltildi. Bu, arzın yalnızca kartel ve ortaklarından değil, daha geniş bir üretici kümesinden geldiğini gösteriyor; dolayısıyla denge arayışı daha karmaşık bir enerji ekonomisi denklemine dönüşüyor.
Raporda jeopolitik ve yaptırım başlıklarıyla ilişkilendirilen üretim-ihracat hareketlerine de yer verildi. Haziran ayında İran’ın petrol üretimi ve ihracatında azalma görülürken, Rusya’nın petrol ve türev ürün ihracatı 100 bin varil/gün düşerek 7,23 milyon varil/gün seviyesine geriledi. Bu tür oynamalar, fosil yakıtlar etrafındaki arz güvenliği tartışmalarını diri tutarken, rafineri bakım takvimiyle birleştiğinde kısa vadeli fiyat hareketlerinin neden sertleşebildiğini de açıklıyor.
IEA’nın toplam talep projeksiyonu, tüketimdeki büyümenin sürdüğünü ancak hızın sınırlı kaldığını gösteriyor. Ajans, toplam küresel petrol talebinin 2025’te ortalama 103,7 milyon varil/gün, 2026’da ise 104,4 milyon varil/gün olacağını öngörüyor; ayrıca 2026’ya ilişkin büyüme beklentisi 739 bin varil/gün seviyesinden 722 bin varil/gün düzeyine çekilmiş durumda. Bu iki yönlü güncellemeler, küresel enerji trendleri içinde talep tarafındaki kırılganlığın ve arz tarafındaki esnekliğin aynı anda yönetilmesi gerektiğini ortaya koyuyor.
Enerji fiyatlarının enflasyonla ilişkisi nedeniyle bu tablo, merkez bankalarının gündeminden de kopmuyor. Piyasa katılımcıları, faiz görünümü ile enerji maliyetleri arasındaki geçişkenliği tartışırken, TCMB’nin politika faizi gibi başlıklar da enerji ithalatçısı ekonomilerde maliyet kanalı üzerinden yakından takip ediliyor.
